Himpatia (himpathy). Dlaczego współczujemy sprawcy przemocy, a kwestionujemy kobietę, którą skrzywdził?

Kobieta mówi, że doświadczała przemocy.

Opowiada o kontroli. O poniżaniu. O strachu, który przez lata towarzyszył jej we własnym domu. O tym, jak stopniowo przestawała ufać swojej pamięci, własnym emocjom i ocenie rzeczywistości.

W końcu decyduje się powiedzieć o tym głośno.

I wtedy dzieje się coś, czego często zupełnie się nie spodziewa.

Ludzie zaczynają współczuć… jemu.

„Przecież to dobry człowiek”.

„On też bardzo cierpi”.

„Pomyśl, ile może stracić”.

„Może rzeczywiście popełnił błędy, ale przecież nie można przekreślać całego jego życia”.

„A co z jego reputacją? Pracą? Przyszłością?”.

Nagle to nie doświadczenie kobiety znajduje się w centrum uwagi.

Najważniejsze stają się jego emocje. Jego trudności. Jego dobre cechy. Wszystko to, co może stracić, jeśli jej słowa zostaną potraktowane poważnie.

A ona?

Ona zaczyna tłumaczyć się z tego, że w ogóle odważyła się mówić.

Ten mechanizm ma swoją nazwę.

Himpatia.

To pojęcie pozwala zrozumieć, dlaczego w określonych sytuacjach społeczna empatia nie podąża w stronę osoby doświadczającej krzywdy, lecz w stronę mężczyzny, którego zachowanie powinno zostać poddane ocenie.

I dlaczego konsekwencje takiej nierównowagi mogą być dla pokrzywdzonej kobiety równie dezorientujące, co bolesne.

Czym jest himpatia? Znaczenie i pochodzenie pojęcia

Angielskie słowo himpathy powstało z połączenia wyrazów him — „jemu” — i empathy — „empatia”.

Termin wprowadziła filozofka Kate Manne w książce Down Girl: The Logic of Misogyny, opublikowanej w 2017 roku przez Oxford University Press.

Manne opisuje w niej zjawisko polegające na nieproporcjonalnym lub nieadekwatnym współczuciu, jakie może być okazywane mężczyznom dopuszczającym się krzywdzących zachowań wobec kobiet — szczególnie wtedy, gdy mężczyźni ci zajmują uprzywilejowaną pozycję społeczną.

W centrum tej koncepcji znajdują się przemoc seksualna, molestowanie oraz inne zachowania związane z mizoginią i nierównościami płci.

Himpatia nie oznacza jednak po prostu współczucia dla mężczyzny.

Oznacza nierównowagę, w której współczucie dla mężczyzny zaczyna przesłaniać krzywdę kobiety, a troska o niego może osłabiać gotowość otoczenia do rzetelnego przyjrzenia się jego zachowaniu.

W Polsce pojawia się odpowiednik tego terminu: „himpatia”.

Słowo to zostało użyte między innymi w tygodniku „Polityka” w 2023 roku. Sama koncepcja znalazła również miejsce w polskiej literaturze akademickiej, między innymi w opracowaniu Patrycji Sosnowskiej-Buxton dotyczącym sposobów przedstawiania przemocy domowej w polskich mediach, opublikowanym w 2025 roku.

Nie jest to jeszcze powszechnie rozpoznawalne określenie.

Nie jest też diagnozą psychologiczną ani odrębnym zaburzeniem.

To pojęcie z zakresu filozofii moralnej i analizy społecznej, które pozwala opisać charakterystyczny sposób rozdzielania współczucia, uwagi oraz moralnej odpowiedzialności.

Czy współczucie dla sprawcy jest czymś złym?

Nie.

Człowiek może zachowywać się krzywdząco, a jednocześnie doświadczać autentycznego cierpienia, lęku, żalu czy kryzysu.

Zrozumienie okoliczności jego życia nie musi być niczym niewłaściwym.

Problem zaczyna się wtedy, gdy jego trudności stają się ważniejsze niż bezpieczeństwo osoby, którą skrzywdził.

Gdy jego cierpienie zostaje uznane za wystarczający powód, aby pomniejszyć jej doświadczenia.

Gdy ochrona jego reputacji staje się ważniejsza niż uczciwe ustalenie faktów.

Gdy kobieta otrzymuje komunikat, że powinna bardziej współczuć mężczyźnie, niż oczekiwać odpowiedzialności za jego zachowanie.

Właśnie tę nierównowagę pomaga zrozumieć himpatia.

Dlaczego potrzebowaliśmy osobnej nazwy dla tego zjawiska?

Ponieważ przemoc nie rozgrywa się wyłącznie pomiędzy osobą krzywdzącą a osobą pokrzywdzoną.

Znaczenie ma również reakcja otoczenia.

Rodziny, przyjaciół, sąsiadów, współpracowników, społeczności, a niekiedy także instytucji.

Kate Manne zwróciła uwagę na mechanizm, w którym współczucie może podążać w stronę człowieka posiadającego większy prestiż, autorytet, wpływy lub pozycję społeczną.

Wyobraźmy sobie mężczyznę, który jest ceniony zawodowo. Ma dobre wykształcenie, znajomych i uznanie w swoim środowisku. Ludzie uważają go za pomocnego i sympatycznego.

Pojawia się informacja, że ten sam człowiek stosował przemoc wobec partnerki.

Otoczenie staje przed koniecznością pogodzenia dwóch obrazów.

Z jednej strony — człowiek, którego zna i szanuje.

Z drugiej — relacja kobiety opisującej zastraszanie, poniżanie lub kontrolowanie.

Przyjęcie obu tych informacji może być trudne.

Zamiast dopuścić możliwość, że obie są prawdziwe, otoczenie może zacząć chronić dotychczasowy obraz mężczyzny.

„Ja go znam od lat”.

„On nigdy nie był wobec mnie agresywny”.

„Przecież zawsze wszystkim pomaga”.

„Niemożliwe, żeby był do tego zdolny”.

Ale istnieje tutaj zasadnicza różnica pomiędzy obserwacją a wnioskiem.

To, że ktoś był dobrym kolegą, nie dowodzi, że był dobrym partnerem.

To, że nigdy nie okazał agresji wobec znajomych, nie dowodzi, że nie stosował przemocy w domu.

To, że odnosi sukcesy zawodowe, nie rozstrzyga o sposobie, w jaki traktuje bliską osobę.

Dobra reputacja nie jest dowodem niewinności. Tak samo oskarżenie nie zastępuje dowodu winy.

Rzetelna ocena wymaga przyjrzenia się konkretnym zachowaniom, okolicznościom i dostępnym informacjom — nie tylko temu, kto wzbudza większą sympatię.

Jak działa himpatia? Trzy charakterystyczne elementy mechanizmu

Himpatia może przejawiać się na wiele sposobów. Nie istnieje jeden obowiązkowy przebieg ani naukowo zatwierdzony schemat jej trzech etapów.

Można jednak wyróżnić trzy elementy, które pomagają zrozumieć, w jaki sposób uwaga otoczenia przesuwa się z krzywdy kobiety na sytuację mężczyzny.

1. Jego cierpienie staje się najważniejszym tematem

Mężczyzna może przedstawiać siebie jako człowieka niezrozumianego, skrzywdzonego, zagubionego lub przeciążonego.

Czasami opowiada o trudnym dzieciństwie.

Czasami o problemach zawodowych.

O samotności. Chorobie. Stresie. Rozpadzie związku.

Niekiedy jego trudności są rzeczywiste i wymagają odpowiedniego wsparcia.

Jednak w kontekście przemocy kluczowe pozostaje pytanie, czy opowieść o jego cierpieniu służy także odsunięciu uwagi od zachowań, których doświadczyła kobieta.

„On naprawdę ma teraz ciężko”.

„Przecież jest w takim kryzysie”.

„Nie można wymagać od niego zbyt wiele”.

„Musisz zrozumieć, że on też ma swoje problemy”.

Wyjaśnianie czyjegoś zachowania nie jest tym samym co jego usprawiedliwianie.

Można rozumieć, dlaczego człowiek doświadcza trudnych emocji, i jednocześnie uznać, że nie ma prawa zastraszać, poniżać ani kontrolować drugiej osoby.

2. Otoczenie zaczyna chronić jego wizerunek

Kiedy współczucie łączy się z lojalnością, może pojawić się potrzeba ochrony mężczyzny przed konsekwencjami.

Rodzina nie chce dopuścić do rozpadu dotychczasowego obrazu bliskiej osoby.

Znajomi nie chcą uwierzyć, że ktoś lubiany mógł stosować przemoc.

Środowisko zawodowe może obawiać się skandalu.

Zamiast pytać o konkretne zachowania, otoczenie zaczyna koncentrować się na tym, co mężczyzna może stracić.

Jego pracy.

Jego pozycji.

Jego dobrego imienia.

Jego przyszłości.

Nie każdy człowiek okazujący mu wsparcie działa w złej wierze.

Często ludzie rzeczywiście są przekonani, że bronią osoby niesprawiedliwie traktowanej.

Jednak lojalność wobec człowieka nie powinna zastępować uczciwej oceny zgłoszonych zachowań.

3. Kobieta zaczyna odpowiadać za konsekwencje ujawnienia przemocy

To jeden z najbardziej bolesnych możliwych skutków tego mechanizmu.

Kobieta mówi o tym, czego doświadczyła.

A po pewnym czasie sama zaczyna być przedstawiana jako zagrożenie.

Dla jego kariery.

Dla rodziny.

Dla dzieci.

Dla spokoju otoczenia.

„Naprawdę chcesz zniszczyć mu życie?”.

„Po co wracać do przeszłości?”.

„Może lepiej byłoby o tym zapomnieć?”.

„Czy nie moglibyście po prostu się dogadać?”.

W ten sposób konsekwencje możliwej przemocy zostają przedstawione jako konsekwencje tego, że kobieta zdecydowała się o niej mówić.

Odpowiedzialność zaczyna zmieniać kierunek.

To już nie zachowanie mężczyzny jest głównym przedmiotem zainteresowania.

Problemem staje się kobieta, która odmówiła dalszego milczenia.

Dlaczego społeczeństwo tak łatwo usprawiedliwia mężczyzn?

Nie ma jednej odpowiedzi.

Zjawisko wiąże się z normami społecznymi, przekonaniami o rolach płciowych, przywiązaniem do autorytetów i sposobem, w jaki ludzie interpretują sprzeczne informacje.

Kobieta ma rozumieć. Nawet wtedy, gdy sama cierpi

W wielu środowiskach kobiety nadal wychowywane są do tego, aby opiekować się emocjami innych.

Mają łagodzić napięcia.

Wspierać.

Przebaczać.

Dostrzegać dobre intencje.

Utrzymywać rodzinę.

Być cierpliwe.

Takie oczekiwania mogą sprawiać, że nawet po ujawnieniu przemocy kobieta spotyka się z presją, aby przede wszystkim zrozumieć partnera.

Jego trudności stają się wyjaśnieniem.

Jej reakcje — problemem.

Od niego oczekuje się poprawy.

Od niej — wyrozumiałości.

Mit „dobrego człowieka”

Wiele osób wyobraża sobie sprawcę przemocy jako człowieka, którego krzywdzące zachowania powinny być widoczne dla wszystkich.

Tymczasem przemoc domowa może współistnieć z bardzo dobrym funkcjonowaniem w innych dziedzinach życia.

Osoba stosująca przemoc może być uprzejma wobec sąsiadów, kompetentna zawodowo i pomocna wobec znajomych.

Może również wykazywać autentycznie pozytywne zachowania w bliskiej relacji.

Żadna z tych okoliczności nie wyklucza innych, krzywdzących zachowań.

Człowiek nie musi być okrutny przez całą dobę, żeby jego zachowanie w określonych sytuacjach miało charakter przemocy.

Lęk przed zmianą własnych przekonań

Informacja, że lubiany lub szanowany człowiek mógł kogoś skrzywdzić, jest trudna do przyjęcia.

Wymaga zmiany dotychczasowego obrazu sytuacji.

Czasami łatwiej uznać, że kobieta przesadza albo niewłaściwie interpretuje wydarzenia.

To pozwala zachować wcześniejsze przekonania i uniknąć niewygodnych pytań.

Nie musi być działaniem świadomym.

Ale może prowadzić do bardzo świadomie odczuwanych konsekwencji po stronie kobiety.

Himpatia a obwinianie osoby pokrzywdzonej

Himpatia często współwystępuje z obwinianiem osoby pokrzywdzonej — zjawiskiem znanym w literaturze anglojęzycznej jako victim blaming.

Zamiast analizować krzywdzące zachowanie, otoczenie zaczyna oceniać decyzje kobiety.

„Dlaczego wcześniej nie odeszła?”.

„Dlaczego nie zgłosiła tego od razu?”.

„Dlaczego do niego wracała?”.

„Dlaczego nadal z nim rozmawiała?”.

„Dlaczego nie potrafi spokojnie o tym opowiadać?”.

Takie pytania mogą prowadzić do błędnego wniosku, że zachowanie kobiety świadczy przeciwko wiarygodności jej doświadczeń.

Tymczasem decyzja o pozostaniu w relacji może być związana z zależnością ekonomiczną, zagrożeniem, dziećmi, izolacją, nadzieją na zmianę albo brakiem bezpiecznych możliwości odejścia.

Lęk i długotrwałe funkcjonowanie pod presją mogą również wpływać na sposób podejmowania decyzji.

Pozostawanie w relacji nie oznacza zgody na przemoc.

Powrót do partnera nie unieważnia wcześniejszych zdarzeń.

A opóźnione ujawnienie przemocy nie stanowi samo w sobie dowodu, że do niej nie doszło.

Każda historia wymaga oceny na podstawie faktów i kontekstu.

Problem pojawia się wtedy, gdy mężczyźnie przypisuje się coraz więcej okoliczności łagodzących, a od kobiety wymaga się niemal doskonałego zachowania.

Himpatia a DARVO. Kiedy sprawca przedstawia siebie jako ofiarę

W tym miejscu warto przyjrzeć się innemu pojęciu: DARVO.

Termin ten, rozwijany przez psycholożkę Jennifer Freyd, opisuje sposób reagowania na zarzut krzywdzącego zachowania.

Skrót oznacza:

• Deny — zaprzeczanie.
• Attack — atakowanie wiarygodności osoby zgłaszającej krzywdę.
• Reverse Victim and Offender — odwrócenie ról sprawcy i osoby pokrzywdzonej.

Wyobraźmy sobie, że kobieta mówi o zastraszaniu ze strony partnera.

Mężczyzna zaprzecza.

Następnie zarzuca jej przesadę, manipulowanie faktami lub próbę zniszczenia jego reputacji.

W końcu przedstawia siebie jako człowieka niesprawiedliwie oskarżanego i skrzywdzonego.

W takim układzie himpatia może ułatwiać przyjęcie jego wersji wydarzeń przez otoczenie.

Rodzina zaczyna współczuć jemu.

Znajomi zaczynają kwestionować ją.

A rozmowa o przemocy zostaje zastąpiona rozmową o tym, jak wiele cierpienia przysparza mu kobieta, która zdecydowała się mówić.

Nie jest to wyłącznie teoretyczna możliwość.

W badaniu opublikowanym w 2023 roku Sarah Harsey i Jennifer Freyd wykazały, że osoby zapoznające się z fikcyjnym scenariuszem przemocy seksualnej, w którym zastosowano DARVO, oceniały sprawcę jako mniej odpowiedzialnego i bardziej wiarygodnego niż uczestnicy zapoznający się ze scenariuszem bez tej reakcji.

Badanie dotyczyło DARVO, a nie bezpośrednio himpatii. Pokazuje jednak, jak narracja odwracająca role może wpływać na sposób oceniania osób uczestniczących w zdarzeniu.

DARVO opisuje reakcję osoby konfrontowanej z zarzutem. Himpatia pozwala analizować nierównowagę współczucia po stronie otoczenia.

Oba mechanizmy mogą się wzajemnie wzmacniać, ale nie są tym samym zjawiskiem.

Himpatia w rodzinie. Kiedy bliscy zaczynają bronić sprawcy

Rodzina może być miejscem ogromnego wsparcia.

Może też stać się środowiskiem, w którym kobieta doświadcza kolejnego podważania własnej perspektywy.

Matka może mieć trudność z przyjęciem informacji o przemocy ze strony syna.

Przyjaciel może nie potrafić pogodzić wieloletniej znajomości z relacją jego partnerki.

Rodzeństwo może obawiać się rozpadu więzi rodzinnych.

W rezultacie kobieta słyszy, że powinna być bardziej wyrozumiała.

Że przecież on nie jest złym człowiekiem.

Że każda para ma problemy.

Że niepotrzebnie angażuje innych.

Niekiedy pojawia się presja, aby wycofała zgłoszenie, wróciła do relacji lub zrezygnowała z dochodzenia swoich praw.

Zdarza się również, że osoby trzecie przekazują informacje partnerowi, próbują pośredniczyć wbrew woli kobiety albo naciskają na utrzymywanie kontaktu.

Nie każda taka reakcja wynika z himpatii.

Nie każda osoba broniąca bliskiego człowieka świadomie wspiera przemoc.

Jednak skutki niewłaściwie rozumianej lojalności mogą być dotkliwe niezależnie od intencji.

Szczególnie wtedy, gdy kobieta traci dostęp do ludzi, których uważała za źródło bezpieczeństwa.

Himpatia w mediach. Czyja historia zasługuje na uwagę?

Sposób opisywania przemocy ma znaczenie.

Dziennikarze i redakcje decydują, jakie informacje znajdą się w tytule, jakie szczegóły zostaną podkreślone i czyja perspektywa będzie dominować w opowieści.

W niektórych przekazach wiele miejsca poświęca się przyszłości mężczyzny.

Jego talentowi.

Osiągnięciom.

Reputacji.

Rodzinie.

Karierze.

W znacznie mniejszym stopniu przedstawia się konsekwencje przemocy dla kobiety.

Jej zdrowia.

Bezpieczeństwa.

Możliwości pracy.

Relacji.

Przyszłości.

Takie proporcje mogą wpływać na to, komu odbiorcy zaczynają współczuć.

Ważny jest również język.

Sformułowania sugerujące, że mężczyzna „stracił panowanie nad sobą”, „działał pod wpływem emocji” czy „nie poradził sobie z odrzuceniem”, mogą przesuwać uwagę z samego zachowania na jego domniemane przyczyny.

Nie oznacza to, że kontekst jest nieistotny.

Oznacza, że powinien służyć zrozumieniu zdarzenia, a nie automatycznemu zdejmowaniu odpowiedzialności.

W polskiej literaturze naukowej problemowi temu przygląda się Patrycja Sosnowska-Buxton w opracowaniu „Kształtowanie winy: słowniki motywów przemocy domowej w polskich mediach” z 2025 roku.

Autorka analizuje sposób przedstawiania przemocy domowej w polskich mediach, w tym narracje usprawiedliwiające sprawców i przenoszące winę na osoby pokrzywdzone.

To ważny kierunek badań, ponieważ język nie tylko opisuje rzeczywistość.

Wpływa również na to, jak ją rozumiemy.

Himpatia w instytucjach. Kiedy współczucie może wpływać na ocenę przemocy

Najpoważniejsze konsekwencje mogą pojawić się wtedy, gdy podobne mechanizmy wpływają na działania instytucji.

Policji.

Organizacji pomocowych.

Placówek edukacyjnych.

Pracodawców.

Systemu ochrony zdrowia.

Wymiaru sprawiedliwości.

Osoby pracujące w instytucjach powinny kierować się odpowiednimi procedurami, rzetelną oceną informacji i obowiązującymi standardami.

Jednocześnie nie są wolne od społecznych stereotypów.

Mogą nieświadomie przypisywać większą wiarygodność człowiekowi o wysokiej pozycji zawodowej.

Mogą przywiązywać nadmierną wagę do jego spokojnego zachowania, wykształcenia lub reputacji.

Mogą również błędnie interpretować emocje kobiety, która znajduje się pod wpływem silnego stresu.

To nie oznacza, że każda błędna decyzja instytucji wynika z himpatii.

Nie oznacza też, że zgłoszenie przemocy powinno automatycznie przesądzać o odpowiedzialności drugiej strony.

Oznacza natomiast, że sympatia wobec człowieka nie może zastępować oceny faktów.

Gdy sprawa dotyczy dzieci

W postępowaniach rodzinnych problem ten nabiera dodatkowego znaczenia.

Zdarza się, że kobieta zgłaszająca przemoc jednocześnie uczestniczy w sporze dotyczącym opieki nad dziećmi lub kontaktów z drugim rodzicem.

W takiej sytuacji szczególnie ważne jest odróżnienie deklaracji i wizerunku rodzica od konkretnych zachowań oraz ich wpływu na bezpieczeństwo i dobrostan dzieci.

Zdanie „on jest dobrym ojcem” może odnosić się do rzeczywistych, pozytywnych doświadczeń.

Nie rozstrzyga jednak samo w sobie o wszystkich aspektach jego zachowania.

Podobnie zgłoszenie przemocy wymaga odpowiedniego zbadania — z poszanowaniem praw wszystkich stron.

Ochrona dzieci, rzetelna procedura i uwzględnienie przemocy domowej nie są celami, które powinny się wzajemnie wykluczać.

Kluczowe jest to, aby troska o relację dziecka z rodzicem nie przesłaniała konieczności oceny ewentualnego zagrożenia.

W takich sprawach nie wystarczą osobiste sympatie ani stereotypowe oczekiwania wobec matki i ojca.

Potrzebne są fakty, odpowiednie kompetencje i indywidualna ocena sytuacji.

Zdrada instytucjonalna. Gdy system, który miał chronić, staje się źródłem kolejnej krzywdy

Z reakcjami instytucji wiąże się pojęcie zdrady instytucjonalnej — institutional betrayal.

Opisuje ono sytuacje, w których instytucja, od której człowiek oczekuje bezpieczeństwa, wsparcia lub uczciwej reakcji, zawodzi w sposób mogący pogłębiać skutki wcześniejszych doświadczeń.

Pojęcie to rozwijały między innymi Carly Parnitzke Smith i Jennifer Freyd.

Może dotyczyć lekceważenia zgłoszeń, niewłaściwych procedur, braku odpowiedniej reakcji lub zachowań dodatkowo obciążających osobę pokrzywdzoną.

Nie każda pomyłka proceduralna stanowi zdradę instytucjonalną.

Nie każda zdrada instytucjonalna wynika z himpatii.

Są to odrębne pojęcia.

Mogą jednak spotkać się w sytuacji, w której instytucja zaczyna chronić pozycję lub reputację osoby zgłoszonej jako sprawca kosztem rzetelnego potraktowania osoby zgłaszającej krzywdę.

Wówczas problem wykracza poza pojedynczą reakcję.

Może wpływać na zaufanie do systemu pomocy i gotowość do ponownego szukania wsparcia.

Jak himpatia wpływa na psychikę pokrzywdzonej kobiety?

To jeden z najważniejszych aspektów całego zagadnienia.

Ujawnienie przemocy bywa niezwykle trudne.

Kobieta może przez długi czas zastanawiać się, czy ktoś jej uwierzy.

Czy zostanie potraktowana poważnie.

Czy będzie musiała ponownie przeżywać bolesne wydarzenia.

Czy jej decyzja nie spowoduje jeszcze większego zagrożenia.

Kiedy w końcu zaczyna mówić, reakcja otoczenia może mieć duże znaczenie dla jej dalszego funkcjonowania.

1. Pogłębianie wątpliwości wobec samej siebie

Kobieta może zacząć ponownie kwestionować własne doświadczenia.

„Może rzeczywiście przesadzam?”.

„Może on wcale nie jest taki?”.

„Może niewłaściwie zrozumiałam jego zachowanie?”.

„Może wszyscy widzą coś, czego ja nie potrafię zobaczyć?”.

Jest to szczególnie trudne, jeśli wcześniej doświadczała manipulacji, podważania pamięci lub zaprzeczania jej emocjom.

Reakcje otoczenia mogą przypominać komunikaty, które słyszała już w związku.

Zamiast odzyskiwać jasność, kobieta ponownie zaczyna nie ufać własnej ocenie sytuacji.

2. Wzrost poczucia winy i wstydu

Jeżeli otoczenie koncentruje się na trudnościach mężczyzny, kobieta może poczuć się odpowiedzialna za jego sytuację.

Za rozpad rodziny.

Za utratę reputacji.

Za konflikty pomiędzy bliskimi.

Za konsekwencje zawodowe lub prawne.

W skrajnych sytuacjach może zacząć postrzegać samo ujawnienie przemocy jako własne przewinienie.

To bardzo dotkliwe odwrócenie odpowiedzialności.

Opowiedzenie o doświadczonej krzywdzie zostaje przedstawione jako wyrządzenie krzywdy drugiemu człowiekowi.

3. Izolacja i utrata wsparcia

Kobieta może przestać rozmawiać z rodziną.

Ograniczyć kontakty ze znajomymi.

Unikać kolejnych prób wyjaśniania sytuacji.

Nie dlatego, że problem zniknął.

Dlatego, że każde ujawnienie wiąże się z kolejnym zakwestionowaniem jej perspektywy.

W ten sposób przemoc może pozostawić po sobie jeszcze jeden ślad: utratę zaufania do ludzi, którzy wcześniej stanowili ważną część życia.

4. Wtórna wiktymizacja

Wtórna wiktymizacja oznacza dodatkową krzywdę, której osoba pokrzywdzona może doświadczyć wskutek reakcji otoczenia lub instytucji.

Może przyjmować formę obwiniania, zawstydzania, lekceważenia, nieuzasadnionego podważania wiarygodności albo wywierania presji.

Himpatia może sprzyjać takim reakcjom.

Sama w sobie nie jest jednak automatycznie tożsama z przemocą czy wtórną wiktymizacją.

Znaczenie mają konkretne zachowania i ich konsekwencje.

5. Dodatkowe obciążenie psychiczne

Wiemy z badań, że negatywne reakcje społeczne na ujawnienie przemocy są związane z większym nasileniem trudności psychicznych.

W 2019 roku Emily Dworkin, Charlotte Brill i Sarah Ullman opublikowały przegląd systematyczny i metaanalizę obejmującą 51 badań.

Analiza wykazała związek pomiędzy negatywnymi reakcjami otoczenia a większym nasileniem objawów psychopatologicznych.

Szczególnie niekorzystne okazywały się reakcje polegające na kontrolowaniu osoby pokrzywdzonej, odwracaniu jej uwagi od doświadczenia oraz traktowaniu jej w sposób stygmatyzujący.

Badanie nie dotyczyło wyłącznie himpatii i nie pozwala stwierdzić, że sama himpatia powoduje określone zaburzenia.

Pokazuje jednak, dlaczego sposób reagowania na ujawnienie przemocy nie jest sprawą drugorzędną.

To, co dzieje się po ujawnieniu przemocy, może mieć znaczenie dla zdrowia psychicznego osoby, która jej doświadczyła.

Czy himpatia może utrudniać odejście z przemocowej relacji?

Może.

Szczególnie wtedy, gdy kobieta już wcześniej doświadczała presji, zależności ekonomicznej, izolacji lub poczucia winy.

Kiedy otoczenie przekonuje ją, że partner „nie poradzi sobie bez niej”, może wzmacniać przekonanie, że to ona odpowiada za jego stan emocjonalny.

Kiedy rodzina mówi, że „trzeba dać mu kolejną szansę”, kobieta może zacząć traktować własne bezpieczeństwo jako coś mniej ważnego niż utrzymanie związku.

Kiedy znajomi powtarzają, że „przecież on tak bardzo cierpi”, może ponownie poczuć się zobowiązana do opiekowania się jego emocjami.

Warto jednak pamiętać, że odejście z relacji przemocowej może wiązać się z realnym zagrożeniem.

Nie zawsze bezpiecznym rozwiązaniem jest natychmiastowa konfrontacja czy poinformowanie partnera o wszystkich planach.

W sytuacji ryzyka potrzebne jest indywidualne planowanie bezpieczeństwa i odpowiednie wsparcie.

Himpatia a narcyzm. Dlaczego te pojęcia mogą pojawiać się razem?

Na Narcyzm Bez Tajemnic często rozmawiamy o relacjach, w których jedna osoba stopniowo przejmuje kontrolę nad tym, co druga myśli o sobie i własnych doświadczeniach.

O podważaniu rzeczywistości.

O przenoszeniu odpowiedzialności.

O kreowaniu wizerunku człowieka skrzywdzonego i niezrozumianego.

Himpatia może współwystępować z takimi mechanizmami.

Szczególnie wtedy, gdy człowiek zachowujący się przemocowo przedstawia publicznie zupełnie inną wersję relacji niż ta, której doświadczała jego partnerka.

Otoczenie może znać go jako osobę troskliwą, czarującą lub wyjątkowo uprzejmą.

Kobieta może znać również jego zachowania oparte na zastraszaniu, kontroli czy poniżaniu.

Te obrazy nie muszą się wzajemnie wykluczać.

Ważne jest jednak, aby nie utożsamiać himpatii z narcystycznym zaburzeniem osobowości.

Himpatia nie jest objawem narcyzmu ani dowodem na to, że mężczyzna ma określone zaburzenie.

Może występować w różnych sytuacjach przemocy, niezależnie od diagnozy osoby krzywdzącej.

Do oceny krzywdzących zachowań nie trzeba znać diagnozy sprawcy.

Trzeba przyjrzeć się zachowaniom, ich kontekstowi i konsekwencjom dla drugiej osoby.

Co nauka rzeczywiście mówi o himpatii?

Pojęcie himpatii pomaga nazwać określony sposób reagowania na przemoc i oskarżenia o krzywdzące zachowania.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie mechanizmy opisane przez Kate Manne zostały już jednoznacznie potwierdzone w badaniach empirycznych.

Warto odróżnić trzy rzeczy:

• filozoficzną i społeczną koncepcję himpatii,
• wyniki badań nad ocenianiem sprawców przemocy i molestowania,
• indywidualne doświadczenia osób, które spotkały się z obwinianiem lub brakiem wsparcia.

Te trzy obszary mogą się ze sobą łączyć, ale nie są tym samym.

Co pokazało badanie opublikowane w 2023 roku?

W 2023 roku Morgan Weaving, Nick Haslam i Cordelia Fine opublikowali w czasopiśmie PLOS ONE artykuł naukowy zatytułowany „Himpathy and status: Attitudes to social hierarchy predict reactions to sexual harassment”.

Badacze przeprowadzili trzy badania, w których analizowali, jak przekonania dotyczące hierarchii społecznej wpływają na ocenę mężczyzn przedstawionych jako sprawcy molestowania seksualnego.

Uczestnicy zapoznawali się z opisami hipotetycznych sytuacji i oceniali między innymi, jak surowe konsekwencje powinny spotkać sprawcę.

Wyniki wskazały, że osoby silniej akceptujące istniejące hierarchie społeczne i nierówności płciowe częściej rekomendowały łagodniejsze konsekwencje.

Jednocześnie badacze nie znaleźli mocnych dowodów na to, że sam wysoki status społeczny mężczyzny automatycznie prowadzi do łagodniejszego oceniania jego zachowania.

W części analiz osoby o bardziej egalitarnych przekonaniach oceniały sprawców o wysokim statusie surowiej niż tych o niższym statusie.

To ważne rozróżnienie.

Wyniki nie potwierdzają prostego twierdzenia, że społeczeństwo zawsze bardziej chroni mężczyzn o wysokiej pozycji.

Pokazują raczej, że sposób oceniania sprawcy może zależeć od przekonań osoby dokonującej oceny oraz jej stosunku do hierarchii społecznej.

Czego te badania nie dowodzą?

Badanie dotyczyło reakcji na opisane sytuacje molestowania seksualnego.

Nie było bezpośrednim badaniem przemocy domowej, postępowań rodzinnych ani rzeczywistych decyzji podejmowanych przez sądy.

Nie pozwala więc stwierdzić, że himpatia występuje w każdej sprawie dotyczącej przemocy lub że wyjaśnia każdą niesprawiedliwą reakcję instytucji.

Nie oznacza również, że współczucie wobec oskarżonego mężczyzny samo w sobie świadczy o uprzedzeniach.

Współczucie, ocena wiarygodności, ustalanie faktów i przypisywanie odpowiedzialności to odrębne kwestie.

Najważniejsze pytanie brzmi nie: „Czy wolno współczuć mężczyźnie?”, lecz: „Czy współczucie wobec niego sprawia, że przestajemy rzetelnie oceniać krzywdę drugiej osoby?”.

Dlaczego mimo wszystko warto badać himpatię?

Ponieważ reakcje społeczne nie powstają w próżni.

Wpływają na nie przekonania o płci, władzy, autorytecie, odpowiedzialności i wiarygodności.

Badania nad himpatią pomagają zrozumieć, dlaczego podobne zachowania mogą spotykać się z odmiennymi ocenami oraz kiedy sympatia wobec jednej osoby zaczyna przesłaniać doświadczenia drugiej.

Jednocześnie rzetelność wymaga uznania ograniczeń dotychczasowej wiedzy.

Himpatia jest użyteczną koncepcją analityczną, ale nie stanowi diagnozy psychologicznej ani samodzielnego dowodu na wystąpienie przemocy.

Nie zastępuje ustalania faktów.

Pozwala natomiast stawiać pytania o to, czy w sposobie ich oceniania nie pojawia się nierównowaga.

Czy himpatię mogą przejawiać również kobiety?

Tak.

Himpatia nie jest zjawiskiem występującym wyłącznie wśród mężczyzn.

Kobiety również mogą usprawiedliwiać krzywdzące zachowania mężczyzn, minimalizować doświadczenia innych kobiet lub przenosić odpowiedzialność na osobę pokrzywdzoną.

Matka może bronić syna.

Przyjaciółka może usprawiedliwiać zachowanie partnera swojej znajomej.

Kobieta pracująca w instytucji może kierować się stereotypami dotyczącymi tego, jak powinna zachowywać się „wiarygodna ofiara”.

Nie musi wynikać to ze świadomej niechęci wobec kobiet.

Normy społeczne i przekonania dotyczące ról płciowych mogą być przyswajane przez wszystkich, niezależnie od płci.

Przykładowo kobieta może wierzyć, że utrzymanie rodziny jest najważniejsze, a obowiązkiem partnerki jest łagodzenie konfliktów i wybaczanie.

Może również uważać, że mężczyzna cieszący się dobrą opinią nie mógł dopuścić się przemocy.

Takie przekonania mogą wpływać na sposób interpretowania informacji, nawet jeśli dana osoba szczerze uważa się za sprawiedliwą i empatyczną.

Himpatia nie opisuje płci człowieka, który okazuje współczucie.

Opisuje nierównowagę w tym, komu współczujemy, czyją perspektywę uznajemy za ważniejszą i czyje cierpienie zaczynamy usprawiedliwiać kosztem drugiej osoby.

Warto jednocześnie pamiętać, że nie każda kobieta broniąca mężczyzny przejawia himpatię.

Ocena konkretnej sytuacji wymaga przyjrzenia się jej kontekstowi, faktom oraz temu, czy współczucie nie prowadzi do pomniejszania krzywdy osoby pokrzywdzonej.

Jak rozpoznać himpatię w reakcjach otoczenia?

Himpatia nie zawsze przybiera formę otwartego usprawiedliwiania przemocy.

Czasem przejawia się w pozornie troskliwych pytaniach, komentarzach i reakcjach.

Warto zwrócić uwagę na sytuacje, w których:

• Rozmowa o krzywdzie kobiety szybko zmienia się w rozmowę o cierpieniu mężczyzny.
• Otoczenie bardziej martwi się o jego reputację niż o jej bezpieczeństwo.
• Od kobiety oczekuje się wyrozumiałości, przebaczenia lub milczenia.
• Krzywdzące zachowania są tłumaczone stresem, trudnym dzieciństwem, problemami emocjonalnymi lub sytuacją zawodową, bez odpowiedniej refleksji nad odpowiedzialnością.
• Pozytywne cechy mężczyzny traktowane są jako dowód, że nie mógł dopuścić się przemocy.
• Reakcje kobiety na krzywdę są analizowane surowiej niż zachowania, które te reakcje wywołały.
• Ujawnienie przemocy zostaje przedstawione jako działanie wymierzone przeciwko mężczyźnie.
• Kobieta zaczyna czuć, że musi chronić człowieka, który ją skrzywdził, przed konsekwencjami jego własnych zachowań.

Żaden pojedynczy komentarz nie przesądza jednak o występowaniu himpatii.

Znaczenie ma cały kontekst.

Warto zastanowić się, czy dana osoba stara się uczciwie zrozumieć sytuację, czy też konsekwentnie pomniejsza doświadczenia jednej strony, aby ochronić drugą.

Można zadać sobie trzy pytania:

1. Czy w tej rozmowie nadal jest miejsce na doświadczenia osoby pokrzywdzonej?

2. Czy współczucie wobec mężczyzny prowadzi do usprawiedliwiania jego zachowania?

3. Czy wobec obojga stosowane są podobne standardy odpowiedzialności i wiarygodności?

Odpowiedzi mogą pomóc dostrzec nierównowagę, która wcześniej pozostawała trudna do nazwania.

Nie chodzi o odbieranie komukolwiek prawa do współczucia. Chodzi o to, aby współczucie dla jednej osoby nie wymagało unieważniania cierpienia drugiej.

Co zrobić, kiedy otoczenie bardziej współczuje jemu?

Przede wszystkim warto pamiętać, że nie masz obowiązku przekonywać wszystkich do swojej wersji wydarzeń.

Nie musisz bez końca tłumaczyć, dlaczego określone zachowanie było dla Ciebie krzywdzące.

Nie musisz również udowadniać, że człowiek, który Cię skrzywdził, nie posiada żadnych pozytywnych cech.

Możesz uznać, że ktoś dostrzega w nim dobro, i jednocześnie pozostać przy własnej ocenie tego, czego doświadczyłaś.

1. Oddziel współczucie od odpowiedzialności

To, że ktoś przeżywa trudności, nie oznacza, że jego zachowania przestają mieć konsekwencje.

Możesz powiedzieć:

„Rozumiem, że jest mu trudno. Ale to nie zmienia tego, co się wydarzyło”.

Albo:

„Można mu współczuć i jednocześnie uznać, że jego zachowanie było krzywdzące”.

2. Nie przyjmuj odpowiedzialności za cudze decyzje

Jeżeli ktoś obwinia Cię o konsekwencje ujawnienia przemocy, spróbuj rozdzielić dwa zdarzenia: zachowanie, które miało miejsce, oraz decyzję o opowiedzeniu o nim.

Możesz odpowiedzieć:

„Nie odpowiadam za jego zachowanie. Odpowiadam za swoje decyzje, w tym za szukanie pomocy”.

Nie musisz podejmować tej rozmowy, jeśli mogłaby narazić Cię na dodatkowe ryzyko.

3. Zwróć uwagę, kto rzeczywiście potrafi Cię wysłuchać

Nie każda osoba z Twojego otoczenia będzie umiała udzielić Ci odpowiedniego wsparcia.

Czasami ktoś jest emocjonalnie związany z Twoim partnerem.

Czasami boi się konfliktu.

Czasami nie posiada wiedzy o mechanizmach przemocy.

Nie oznacza to, że musisz przekonywać tę osobę za wszelką cenę.

Warto szukać wsparcia tam, gdzie Twoje doświadczenia zostaną potraktowane poważnie, a informacje ocenione bez uprzedzeń.

4. Ustal granice rozmowy

Masz prawo nie uczestniczyć w rozmowach, które polegają na nieustannym usprawiedliwianiu człowieka, którego zachowanie zgłaszasz jako krzywdzące.

Możesz powiedzieć:

„Nie potrzebuję, żebyś go nienawidziła. Potrzebuję, żebyś nie pomniejszała tego, czego doświadczyłam”.

Albo:

„Nie chcę kolejny raz rozmawiać o jego dobrych cechach, kiedy próbuję opowiedzieć o tym, co mnie spotkało”.

Granica nie musi oznaczać zerwania relacji.

Może oznaczać zakończenie konkretnej rozmowy lub ograniczenie tematów, które poruszasz z daną osobą.

5. Szukaj wsparcia, które uwzględnia bezpieczeństwo

Jeżeli nadal pozostajesz w relacji, w której występuje przemoc lub kontrola, ważne jest uwzględnienie możliwych zagrożeń.

Pomocne może być skontaktowanie się z organizacją wspierającą osoby doświadczające przemocy domowej i opracowanie indywidualnego planu bezpieczeństwa.

Nie każda sytuacja pozwala na otwarte stawianie granic, bezpośrednią konfrontację czy natychmiastowe odejście.

Twoje bezpieczeństwo jest ważniejsze niż przekonanie otoczenia, że masz rację.

I jeszcze jedno.

Nie musisz udowadniać swojej krzywdy poprzez nienawiść do człowieka, który Cię skrzywdził.

Możesz nadal odczuwać wobec niego współczucie.

Możesz pamiętać dobre chwile.

Możesz rozumieć jego trudności.

Żadne z tych uczuć nie odbiera Ci prawa do nazwania krzywdzących zachowań i ochrony własnych granic.

Jak wspierać kobietę, która ujawnia przemoc?

Nie trzeba być psychologiem ani specjalistą od przemocy domowej, żeby zareagować w sposób, który nie pogłębia cierpienia drugiego człowieka.

Ogromne znaczenie może mieć już samo to, jak słuchamy.

Czy pozwalamy kobiecie opowiedzieć o swoim doświadczeniu.

Czy nie przerywamy jej, żeby natychmiast tłumaczyć zachowanie partnera.

Czy nie oczekujemy, że będzie potrafiła odpowiedzieć na wszystkie pytania.

Czy nie oceniamy jej przez pryzmat tego, jak naszym zdaniem powinna zachowywać się osoba doświadczająca przemocy.

Słuchaj bez natychmiastowego usprawiedliwiania

Kiedy kobieta opowiada o krzywdzącym zachowaniu, nie musisz od razu przedstawiać możliwych powodów, dla których mężczyzna tak postąpił.

Zdania takie jak „on miał trudne dzieciństwo”, „pewnie był zestresowany” czy „przecież zawsze był taki dobry” mogą sprawić, że poczuje się niewysłuchana.

Zamiast tego możesz powiedzieć:

„Dziękuję, że mi o tym powiedziałaś”.

„Przykro mi, że tego doświadczyłaś”.

„Chcę zrozumieć, co się wydarzyło i czego teraz potrzebujesz”.

Nie oceniaj jej decyzji z perspektywy osoby z zewnątrz

Pytania o to, dlaczego nie odeszła wcześniej, dlaczego wróciła albo dlaczego nadal utrzymuje kontakt, mogą wzmacniać jej poczucie winy.

Nie znasz wszystkich okoliczności.

Nie wiesz, jakie zagrożenia brała pod uwagę.

Nie wiesz, jakie miała możliwości finansowe, mieszkaniowe czy rodzinne.

Możesz zapytać:

„Czy czujesz się teraz bezpiecznie?”.

„Czy jest coś konkretnego, w czym mogę Ci pomóc?”.

„Czy chciałabyś poszukać wsparcia specjalistycznego?”.

Nie wymagaj od niej idealnej reakcji

Kobieta może płakać.

Może być zdenerwowana.

Może opowiadać nieskładnie.

Może sprawiać wrażenie spokojnej lub emocjonalnie odciętej.

Może nadal mówić o partnerze z czułością.

Żadna z tych reakcji sama w sobie nie potwierdza ani nie wyklucza doświadczenia przemocy.

Wiarygodności człowieka nie powinno się oceniać wyłącznie na podstawie tego, czy jego emocje odpowiadają naszym wyobrażeniom.

Szanuj jej decyzje i granice

Nie zmuszaj jej do ujawniania szczegółów, na które nie jest gotowa.

Nie kontaktuj się z jej partnerem bez jej wiedzy i zgody.

Nie przekazuj dalej informacji, które powierzyła Ci w zaufaniu, chyba że istnieje obowiązek prawny lub konieczność działania w celu ochrony przed poważnym zagrożeniem.

Nie wywieraj presji na pojednanie.

Nie wywieraj również presji na natychmiastowe odejście bez uwzględnienia bezpieczeństwa.

Wspieranie nie oznacza przejmowania kontroli nad decyzjami drugiej osoby.

Pomóż jej odzyskać dostęp do wsparcia

Jeżeli kobieta tego chce, możesz pomóc jej znaleźć odpowiednią organizację, przygotować się do rozmowy ze specjalistą albo uzyskać informacje o dostępnych możliwościach pomocy.

Czasami potrzebuje również bardzo praktycznego wsparcia.

Bezpiecznego transportu.

Pomocy w opiece nad dziećmi.

Spokojnego miejsca do rozmowy.

Kogoś, kto jej wysłucha bez oceniania.

Nie musisz mieć gotowego rozwiązania.

Ważne, aby Twoja reakcja nie odbierała jej sprawczości ani nie zwiększała ryzyka.

Możesz współczuć obu stronom, a jednocześnie jasno uznawać, że przemoc wymaga poważnego potraktowania, rzetelnej oceny i odpowiedzialności.

Wsparcie dla osoby pokrzywdzonej nie wymaga nienawiści wobec sprawcy.

Wymaga natomiast, aby jego emocje, reputacja czy trudności nie przesłaniały jej bezpieczeństwa i doświadczeń.

Najczęściej zadawane pytania o himpatię

1. Co oznacza himpatia?

Himpatia (ang. himpathy) to pojęcie wprowadzone przez filozofkę Kate Manne, opisujące nieproporcjonalne współczucie okazywane mężczyznom oskarżanym o krzywdzenie kobiet, zwłaszcza wtedy, gdy współczucie to przesłania doświadczenia osób pokrzywdzonych.

Nie chodzi o samo współczucie wobec mężczyzny, lecz o nierównowagę w sposobie traktowania obu stron.

2. Czy himpatia jest formą przemocy psychicznej?

Himpatia sama w sobie nie jest odrębną kategorią przemocy psychicznej ani diagnozą kliniczną.

Może jednak współwystępować z zachowaniami krzywdzącymi, takimi jak obwinianie osoby pokrzywdzonej, umniejszanie jej doświadczeń, zawstydzanie czy wywieranie presji na milczenie.

W określonych okolicznościach takie reakcje mogą przyczyniać się do wtórnej wiktymizacji.

O tym, czy mamy do czynienia z przemocą psychiczną, decydują konkretne zachowania i ich kontekst, a nie samo użycie pojęcia himpatii.

3. Czym himpatia różni się od DARVO?

DARVO opisuje sposób reagowania osoby konfrontowanej z zarzutem krzywdzącego zachowania.

Mechanizm ten obejmuje zaprzeczanie (Deny), atakowanie osoby zgłaszającej krzywdę (Attack) oraz odwracanie ról sprawcy i osoby pokrzywdzonej (Reverse Victim and Offender).

Himpatia dotyczy natomiast nierównowagi współczucia — sytuacji, w której otoczenie zaczyna koncentrować się bardziej na cierpieniu lub konsekwencjach ponoszonych przez mężczyznę niż na doświadczeniach kobiety.

Te zjawiska mogą się wzajemnie wzmacniać, ale nie są tożsame.

4. Czy himpatia występuje tylko w relacjach z narcyzami?

Nie.

Himpatia nie jest związana wyłącznie z narcyzmem ani z narcystycznym zaburzeniem osobowości.

Może pojawiać się w różnych sytuacjach, w których mężczyzna zostaje oskarżony o krzywdzące zachowanie, a otoczenie reaguje nieproporcjonalnym współczuciem wobec niego.

Rozpoznanie himpatii nie pozwala określić osobowości człowieka ani postawić diagnozy.

Najważniejsze pozostają fakty, konkretne zachowania i ich konsekwencje.

5. Czy współczucie wobec mężczyzny oskarżonego o przemoc zawsze oznacza himpatię?

Nie.

Można współczuć człowiekowi, który doświadcza trudności, i jednocześnie uznawać jego odpowiedzialność za krzywdzące zachowanie, jeśli zostało ono ustalone.

Można również dostrzegać pozytywne cechy osoby oskarżonej, nie przesądzając ani o jej winie, ani o niewinności.

Problem pojawia się wtedy, gdy współczucie zaczyna zastępować rzetelną ocenę faktów, usprawiedliwiać krzywdę lub odbierać osobie pokrzywdzonej prawo do poważnego potraktowania jej doświadczeń.

Współczucie i odpowiedzialność nie wykluczają się wzajemnie.

Dlaczego warto mówić o himpatii?

Ponieważ nie każda niesprawiedliwość zaczyna się od otwartej wrogości.

Czasami zaczyna się od współczucia.

Od troski, która zostaje skierowana przede wszystkim do jednej osoby.

Od przekonania, że człowiek cieszący się dobrą opinią nie mógł dopuścić się krzywdzących zachowań.

Od pytania, co stanie się z jego rodziną, karierą i reputacją.

Od oczekiwania, że kobieta powinna zrozumieć, wybaczyć i nie komplikować sytuacji.

Aż w końcu to, czego doświadczyła, przestaje być najważniejszym tematem rozmowy.

Pojęcie himpatii pozwala dostrzec tę nierównowagę.

Nie po to, aby odmawiać mężczyznom prawa do współczucia.

Nie po to, aby automatycznie uznawać każde oskarżenie za prawdziwe.

Nie po to, aby zastępować rzetelną ocenę faktów społecznymi uprzedzeniami w przeciwnym kierunku.

Ale po to, aby zadawać pytania, których czasami brakuje.

Dlaczego tak łatwo znajdujemy wyjaśnienia dla zachowania człowieka, który mógł wyrządzić krzywdę, a tak trudno znajdujemy zrozumienie dla reakcji osoby, która o tej krzywdzie mówi?

Dlaczego jego trudności mają tłumaczyć jego decyzje, podczas gdy jej trudności bywają wykorzystywane do podważania jej wiarygodności?

Dlaczego czasami bardziej martwimy się o konsekwencje ujawnienia przemocy niż o konsekwencje samej przemocy?

Odpowiedzi nie zawsze są proste.

Ale samo postawienie tych pytań może zmienić sposób, w jaki słuchamy, oceniamy i reagujemy.

Może pomóc nam oddzielić współczucie od usprawiedliwiania.

Sympatię od wiarygodności.

Dobrą reputację od rzeczywistych zachowań.

I odpowiedzialność za krzywdę od odpowiedzialności za jej ujawnienie.

Bo człowiek może zasługiwać na współczucie, nie będąc zwolnionym z odpowiedzialności.

A kobieta nie powinna tracić prawa do bycia wysłuchaną tylko dlatego, że człowiek, o którego zachowaniu opowiada, wzbudza sympatię innych.

Właśnie dlatego warto mówić o himpatii.

Żeby lepiej rozumieć mechanizmy, które mogą pozostawać niewidoczne nawet wtedy, gdy ich konsekwencje są bardzo realne.

Żeby patrzeć na przemoc przez pryzmat faktów, a nie wyłącznie społecznego wizerunku.

I żeby pamiętać, że empatia nie powinna być przywilejem jednej strony.

Źródła i bibliografia

Artykuł powstał na podstawie literatury filozoficznej, psychologicznej i badań naukowych dotyczących himpatii, przemocy interpersonalnej, reakcji społecznych na ujawnienie przemocy, mechanizmu DARVO oraz zdrady instytucjonalnej.

Poniższe publikacje stanowią podstawę do dalszego pogłębiania wiedzy o omawianych zjawiskach.

1. Manne, K. (2017). Down Girl: The Logic of Misogyny. Oxford University Press.

   Publikacja, w której Kate Manne rozwija koncepcję mizoginii i wprowadza pojęcie himpatii.

   Zobacz publikację

2. Weaving, M., Haslam, N., & Fine, C. (2023). Himpathy and status: Attitudes to social hierarchy predict reactions to sexual harassment. PLOS ONE, 18(12), e0292953.

   Badanie dotyczące związku między przekonaniami o hierarchii społecznej a ocenianiem mężczyzn przedstawionych jako sprawcy molestowania seksualnego.

   Przeczytaj badanie

3. Harsey, S. J., & Freyd, J. J. (2023). The Influence of Deny, Attack, Reverse Victim and Offender and Insincere Apologies on Perceptions of Sexual Assault. Journal of Interpersonal Violence, 38(17–18).

   Badanie eksperymentalne dotyczące wpływu DARVO na ocenę wiarygodności i odpowiedzialności osób uczestniczących w opisanej sytuacji przemocy seksualnej.

   Przeczytaj badanie

4. Freyd, J. J. (1997). Violations of power, adaptive blindness, and betrayal trauma theory. Feminism & Psychology, 7, 22–32.

   Publikacja, w której Jennifer Freyd wprowadziła pojęcie DARVO.

   Zobacz omówienie i bibliografię autorki

5. Dworkin, E. R., Brill, C. D., & Ullman, S. E. (2019). Social reactions to disclosure of interpersonal violence and psychopathology: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 72, 101750.

   Przegląd systematyczny i metaanaliza 51 badań dotyczących związku między reakcjami otoczenia na ujawnienie przemocy a zdrowiem psychicznym osób pokrzywdzonych.

   Przeczytaj publikację

6. Smith, C. P., & Freyd, J. J. (2014). Institutional Betrayal. American Psychologist, 69(6), 575–587.

   Opracowanie koncepcji zdrady instytucjonalnej i jej znaczenia dla osób zależnych od instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo.

   Zobacz publikację

7. Smith, C. P., & Freyd, J. J. (2013). Dangerous Safe Havens: Institutional Betrayal Exacerbates Sexual Trauma. Journal of Traumatic Stress, 26(1), 119–124.

   Badanie dotyczące związku między doświadczeniem zdrady instytucjonalnej a nasileniem trudności psychologicznych u kobiet, które doświadczyły niechcianych kontaktów seksualnych.

   Przeczytaj badanie

8. Sosnowska-Buxton, P. (2025). Kształtowanie winy: słowniki motywów przemocy domowej w polskich mediach. W: Przemoc wobec kobiet w ujęciu interdyscyplinarnym, s. 41–73. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

   Polskojęzyczne opracowanie dotyczące medialnych narracji o przemocy domowej, usprawiedliwiania sprawców oraz przenoszenia odpowiedzialności na osoby pokrzywdzone.

   Zobacz opracowanie

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli doświadczasz przemocy domowej, kontroli, zastraszania lub innych krzywdzących zachowań, nie musisz samodzielnie szukać odpowiedzi na wszystkie pytania.

Możesz skorzystać z pomocy organizacji zajmujących się wspieraniem osób doświadczających przemocy.

Niebieska Linia

Ogólnopolskie Pogotowie dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia”

Telefon: 800 120 002

Bezpłatna infolinia czynna przez całą dobę, siedem dni w tygodniu.

Można uzyskać wsparcie psychologiczne, informacje o dostępnej pomocy oraz możliwościach działania w sytuacji przemocy domowej.

Oficjalna strona Niebieskiej Linii

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia

Jeśli Twoje życie, zdrowie lub bezpieczeństwo są bezpośrednio zagrożone, skontaktuj się ze służbami ratunkowymi.

Numer alarmowy w Polsce i Unii Europejskiej: 112.

Ważna informacja

Treści publikowane na Narcyzm Bez Tajemnic mają charakter edukacyjny i informacyjny.

Nie zastępują indywidualnej konsultacji psychologicznej, psychiatrycznej, prawnej ani oceny bezpieczeństwa przeprowadzonej przez odpowiednio wykwalifikowane osoby.

Opisane mechanizmy nie stanowią podstawy do samodzielnego diagnozowania zaburzeń osobowości ani przesądzania o odpowiedzialności konkretnego człowieka.

Każda sytuacja wymaga uwzględnienia jej indywidualnego kontekstu.